Chống trật khớp sau phẫu thuật thay khớp háng

  Tác giả: Lisa C. Howard, MD, FRCSC

 Dịch giả: Bs. Bùi Đức Ngọt

Bài gốc: https://www.jbjs.org/summary.php?id=204&native=1

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần là một trong những phẫu thuật thành công nhất của thế kỷ trước. Tuy nhiên, trật khớp sau phẫu thuật vẫn còn là một trong các nguyên nhân phổ biến nhất cho chỉ định thay lại khớp háng, với tỷ lệ được công bố là 1,5% đến 2% đối với thay khớp háng thì đầu và 15 – 20% đối với thay lại khớp háng. Có rất nhiều yếu tố (có thể điều chỉnh được) ảnh hưởng đến tỷ lệ trật khớp sau mổ, trong đó có 3 vấn đề hay gặp nhất là tư thế – cách đặt khớp nhân tạo (Component positioning), việc lựa chọn loại khớp (implant selection) và đường mổ (surgical approach).

Để tránh việc đặt khớp ở tư thế xấu, hầu hết các phẫu thuật viên đặt khớp nhân tạo theo giải phẫu và theo vùng an toàn của Lewinnek. Mối liên quan chính xác giữa tư thế xấu và sự mất vững vẫn đang còn có nhiều tranh cãi bởi các bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể cao và các phẫu thuật viên có số ca thực hiện thấp cũng được xem là các yếu tố ảnh hưởng đến việc đặt khớp ở vị trí tốt. Seagrave và cộng sự chỉ ra rằng hầu hết các nghiên cứu không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở các bệnh nhân trật khớp háng với góc nghiêng trước và nghiêng bên của ổ cối nhưng vẫn kết luận về vị trí tối ưu.

Việc lựa chọn loại khớp nhân tạo cũng ảnh hưởng đến sự mất vững khớp háng sau mổ. Việc lựa chọn chỏm nhân tạo to hơn và tăng offset xương đùi giúp giảm tỷ lệ trật khớp do làm tăng bán kính trật (jump distance) và giảm va chạm. Tuy nhiên, việc này làm tăng nguy cơ do lót ổ cối mỏng hơn và tăng diện tích mài mòn của chỏm và cần được theo dõi và đánh giá thêm. Cần lưu ý hạn chế sử dụng các loại khớp chỏm to và offset cao trên các bệnh nhân nguy cơ cao cho đến khi việc đánh giá rõ ràng các yếu tố liên quan trong dài hạn như: trật giữa các thành phần của khớp nhân tạo, sự mài mòn của các bề mặt thành phần khớp và giá thành cao.

Trật giữa các thành phần của khớp (Intraprosthetic dislocation)

               Đường mổ sử dụng trong phẫu thuật thay khớp háng cũng là một chủ đề còn nhiều tranh cãi trong việc ảnh hưởng của nó đến tỷ lệ trật khớp sau mổ. Có nhiều nghiên cứu số lượng lớn được công bố cho thấy kết quả mẫu thuẫn giữa đường mổ phía trước, phía sau, phía bên. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu ủng hộ cho đường mổ phía trước đều được thực hiện bởi một phẫu thuật viên nên làm hạn chế tính khái quát của các nghiên cứu này. Y văn hiện nay vẫn chưa xác định chính xác đường mổ nào ưu thế hơn so với các đường mổ khác, vì vậy các phẫu thuật viên nên xem đường mổ như một trong nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến trật khớp.

Các đường mổ khớp háng

               Hai yếu tố nguy cơ khác có thể liên quan đến trật khớp háng sau thay khớp là các phẫu thuật thắt lưng chậu và việc hỗ trợ của hệ thống định vị - Hiện vẫn đang còn nhiều tranh cãi hiện nay. Một nghiên cứu đa trung tâm đã kết luận các bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật cột sống làm tăng đáng kể nguy cơ trật khớp và thay lại. Nghiên cứu tiến hành trên 6900 khớp nhân tạo với tỷ lệ trật khớp phải thay lại khớp trong 10 năm là 0,4% (Nếu dùng hệ thống định vị) và 0,8% (nếu không dùng hệ thống định vị) với p=0,002. Tuy nhiên, các tác giả này cũng không thống kê lượng mổ của các phẫu thuật viên hoặc đường mổ và tỷ lệ theo dõi 10 năm chỉ 4%. Việc này khiến cho việc xác định hiệu quả của hệ thống định vị và ảnh hưởng của phẫu thuật cột sống vùng lưng không quá rõ ràng và cần các nghiên cứu sâu thêm.

               Với tất cả các yêu tố kể trên, các phẫu thuật viên nên đánh giá tất cả các yếu tố tự nhiên và nên tiếp cận các vấn đề một cách hệ thống để tối ưu hóa và cá thể hóa các ca phẫu thuật thay khớp háng.